Kinderen die uit zichzelf de gezonde keuze maken. Door passend te belonen.

Kinderen onder de twaalf jaar leren meer van positieve bekrachtiging dan van het straffen van ongewenst gedrag, blijkt uit onderzoek. Wij geloven dat ook en helpen daarom graag om dagelijks gezond gedrag te belonen. Met stickers. Bewust een niet al te grote vorm van beloning. In deze blog leggen we onze visie op motivatie en #gezondbelonen uit.

Belangrijke termen bij gedragsverandering zijn extrinsieke en intrinsieke motivatie. Wanneer je in staat bent jezelf te motiveren om bepaald gedrag te veranderen, wordt dat intrinsieke motivatie genoemd. De motivatie komt van binnenuit. Wanneer gedrag alleen wordt vertoond wanneer je weet dat er een beloning verkregen kan worden, wordt er gesproken van extrinsieke motivatie. De motivatie komt van buitenaf.

Uit vele onderzoeken in gedragspsychologie blijkt dat wanneer motivatie intrinsiek is, mensen succesvoller zijn in het behalen en vasthouden van gestelde doelen. En wordt er vaker doorgezet wanneer het tegenzit. Dat telt voor gedrag in het algemeen en ook specifiek bij het realiseren van structureel gezond gedrag.

Via 'kleine' beloning naar intrinsieke motivatie

Om kinderen een gezonde leefstijl ook echt vast te laten houden, is dus uiteindelijk een sterke intrinsieke motivatie nodig: de motivatie uit het kind zelf om dagelijks gezonde keuzes te maken, zonder dat daar steeds een beloning tegenover staat. Dat het uiteindelijk eigenlijk als vanzelf gaat. Op de weg daar naar toe, kan extrinsieke motivatie echter een duwtje in de rug geven.

Daarbij is het wel heel belangrijk dat de balans tussen intrinsieke en extrinsieke motivatie in de gaten wordt gehouden. Met andere woorden, het aspect beloning moet in verhouding staan met het gewenste gedrag. Wanneer de beloning te groot is, bestaat de kans dat het kind extrinsiek gemotiveerd is en blijft. Oftewel, het kind gaat alleen gezonde keuzes maken en gezond gedrag vertonen, wanneer daar een beloning tegenover staat. Dat noemt men ook wel overrechtvaardiging. Of met andere woorden: dan blijf je bezig met belonen.

Doelgedrag opstellen

Gedrag belonen of straffen. Het is soms ontzettend lastig, maar kinderen onder de twaalf jaar leren meer van positieve bekrachtiging dan van het straffen van ongewenst gedrag (bron 1). Uit ander onderzoek blijkt daarnaast dat wanneer kinderen gemotiveerd moeten worden, het belangrijk is om er gezamenlijk achter te komen wat de meest belangrijke voordelen van het gewenste gedrag kunnen zijn (bron 2). Kinderen moeten weten waarom zij bepaald gedrag moeten vertonen en waarom het ongewenste gedrag niet wenselijk is.

Met andere woorden: een belangrijke eerste stap bij het belonen van gezond gedrag is om samen doelgedrag op te stellen. In de (sociale) psychologie zijn daar vele theorieën, richtlijnen en adviezen voor. De volgende twee richtlijnen vinden wij een mooi begin (bron 3): 

  • Zorg voor “concreet beschreven gedrag dat u graag ziet in plaats van het huidige ongewenste gedrag” (2010, Y. Kaldenbach).
  • “Neem niet te veel doelgedragingen tegelijk, dat demotiveert en iedereen verliest dan het overzicht. Houd het bij enkele gedragingen, maximaal 3 tot 5 en misschien zelfs eerst maar eens 1 of 2 om het programma rustig op te starten. Denk daarbij niet alleen aan wat het kind aankan, maar ook wat voor uzelf haalbaar is” (2010, Y. Kaldenbach).

Gezond gedrag registreren en belonen

Gezonde keuzes positief bekrachtigen door deze passend te belonen is ook een belangrijke kern in onze aanpak.  Het draait bij de FitGaaf!-kalender allemaal om het plakken van stickers voor elke gezonde actie die kinderen elke dag uitvoeren. Dat klinkt heel simpel en is het eigenlijk ook. Het plakken van stickers als beloning voor elke keer gezond eten, drinken of bewegen is een voorbeeld van extrinsieke motiveren, dat uiteindelijk moet leiden tot intrinsieke motivatie.

Door het plakken van de stickers leren kinderen tegelijkertijd ook structuur aan te brengen in zijn/haar dagelijks leven en tijd te plannen voor gezonde activiteiten. En het kind krijgt inzicht in zijn/haar prestaties. Ze zien wat er al heel goed gaat en wat misschien nog net beter kan. In die zin zijn de stickers ook een vorm van registratie. En dat registreren van gedrag kan worden gebruikt als basis voor verdere uitbouw van een beloningsysteem. In de 12-weken versie zit een werkboekje met zo’n uitgebreider beloningssysteem. (Klein geheimpje: tijdens onze gratis online cursus is de digitale versie van het werkboekje al vrij snel gratis in te zien en te downloaden).  

Onderbouwing

We hebben onder andere studenten en onderzoekers van de Hanze Hogeschool Groningen, opleiding Toegepaste Psychologie, naar onze aanpak van belonen laten kijken. Daaruit kwam onder andere naar voren dat het plakken van stickers voor gezond gedrag een manier van positieve bekrachtiging is die niet te uitbundig is, maar het kind wel leert wat goed en gezond en minder gezond gedrag is. Ook de ‘Fit-check’ aan het einde van de week, waarin kind en ouder samen bespreken hoe het de afgelopen week is verlopen en wat het kind vind van het gezond(er) eten en bewegen, zet deze vorm van beloning in de juiste verhouding.

(Meer onderbouwing uit samenwerking met de Hanze Hogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit kunt u hier vinden) 

DIT IS ECHTER SLECHTS ONZE AANPAK EN VISIE.

Wat zijn jouw ideeën of ervaringen met het belonen van gewenst gedrag? Mail het naar info@fitgaaf.nl.

Geschreven door: 
Tom Steffens // Initiator FitGaaf! // tomsteffens@fitgaaf.nl

Onze aanpak gratis proberen?

Dat kan! Met onze gratis online cursus of de FitGaaf!-probeer-kleurplaat!
Maak hieronder je keuze. Dan blijf je als bonus op de hoogte van blogs, verhalen en ontwikkelingen 🙂

Duijvenvoorde, van, A. C., Zanoli, K., Rombouts, S. A., Raijmakers, M. E., & Crone, E. A. (2008). Evaluating the negative or valuing the positive? Neural Mechanisms supporting feedback- based learning across development. The Journal of Neuroscience, 9495-9503
O’Dea, J. A. (2003). Why do kids eat healthful food? Perceived benefits of and barriers to healthful eating and physical activity among children and adolescents. Journal of the American Dietetic Association, 497-501.
drs. Y. Kaldenbach (2010) Beloningsprogramma voor kinderen – , gz-psycholoog / cognitief gedragstherapeut VGCt / kinder- en jeugdpsycholoog NIP. Versie 06-11-2010.
Vonk, R. (2009). Sociale Psychologie. Groningen/ Houten: Noordhoff.

Spread the word. Share this post!